Trong truyền thống của người Việt, trầu cau là một nét văn hóa tượng trưng cho sự khởi đầu, kết nối và đồng thuận. Mời nhau miếng trầu, miếng cau không chỉ được nhìn nhận như một cử chỉ hay một thủ tục trong giao tiếp.Nó mở ra cơ hội để trao đổi góc nhìn, đánh dấu khoảnh khắc các bên cân nhắc, hướng đến việc xây dựng trách nhiệm về một mối quan hệ đi cùng với quyền lợi chung.
Bún Chả là một người thuộc thế hệ 1.5, vừa thực hành công tác xã hội, vừa tham gia công tác giáo dục chống kỳ thị chủng tộc tại Đức. Bún Chả di chuyển giữa những mâu thuẫn liên thế hệ trong cộng đồng người Việt. Mỗi ngày tiếp xúc với cộng đồng, Bún Chả đều đứng giữa những câu hỏi, khúc mắc và chất vấn về đời sống di cư.
Năm năm làm việc đã thay đổi cảm nhận của Bún Chả về danh tính Việt Nam, mối liên hệ với cộng đồng và trải nghiệm lề hóa trong môi trường sống ấy. Đồng Xuân Center – một trong những nơi làm việc đầu tiên tại Berlin của Bún Chả. Đây là địa điểm bị truyền thông dán nhãn là khu vực phạm tội của người Việt. Nhưng đây cũng là nơi đã dần hiện lên với sự thân thương trong cuộc sống của Bún Chả.
Mùa xuân 2025 – ngay trước cuộc bầu cử quốc hội Đức, Bún Chả dõi theo những chuyển biến và tin tức trên mạng xã hội:
● Tại Việt Nam: Câu hỏi về chủ nghĩa dân tộc cực đoan được nhiều người trẻ quan sát và đặt ra song song với tinh thần yêu nước dịp kỷ niệm 50 năm Thống nhất đất nước.
● Trong cộng đồng người Việt trẻ khắp nơi trên thế giới: Nhận thức về lịch sử và hệ quả của chủ nghĩa thực dân, tư bản, độc tài đang lớn dần. Làn sóng đoàn kết với Gaza, Congo, Sudan… ngày càng trở nên mạnh mẽ.
● Tại Đức: Tin giả tràn lan. Tại nhiều tiểu bang, sự ủng hộ đối với cánh hữu trở thành mối đe dọa với các nhóm yếu thế nói riêng và toàn xã hội nói chung. Ngân sách công đối với các nhu cầu cấp bách của người dân bị cắt giảm. An ninh và sự kiểm soát tại biên giới đang bị thắt chặt. Sự bất an của người dân ngày càng lớn.
Với Bún Chả, những mảnh ghép ấy vẽ nên một bức tranh chính trị đang dịch chuyển theo chiều hướng thực sự đáng lo. Cộng đồng người Việt thế hệ 1 – nhóm mà Bún Chả làm việc cùng nhiều nhất – là một phần quan trọng trong xã hội Đức. Nhận thức, hành động và những vấn đề diễn ra trong không gian sống của họ cũng nằm trong bức tranh chính trị ấy. Ít người để tâm và nhận ra, đời sống và thái độ của mình đã rơi vào tầm ngắm của các thế lực cánh hữu.
Khi thông tin về chiến dịch kêu gọi bầu cử của đảng AfD tại Đồng Xuân Center lan đi trên truyền thông và mạng xã hội, Bún Chả liên hệ với chú Súp Lươn – một người đồng nghiệp cũ. Nhờ có chú, những người tổ chức của cuộc biểu tình phản đối AfD đã kịp thời nhận được thông cáo báo chí của Ban quản lý Đồng Xuân Center. Họ đi đăng ký với cảnh sát và tổ chức hoạt động theo đúng quy định của thành phố.
Một năm sau cuộc biểu tình phản đối AfD, Nem Chua và Bún Chả – những người tổ chức thuộc thế hệ 1.5 và 2 – gặp lại chú Súp Lươn tại quận Lichtenberg. Họ muốn mời người đã hỗ trợ mình ngồi lại và trao đổi về sự kiện khi ấy. Trước khi gặp lại chú, Bún Chả và Nem Chua đi dạo qua các con đường, ngắm nhìn thảm cỏ xanh ở Lichtenberg. Họ vừa đi vừa nghĩ về những câu hỏi – những điều mà cá nhân mỗi người họ chưa có cơ hội để hỏi cha mẹ hay gia đình. Với họ, lần trao đổi này với chú sẽ mở ra một khả năng để đối thoại về những suy tư đó. Giữa những trải nghiệm và góc nhìn tưởng chừng như bị ngăn cách bởi khoảng cách thế hệ, họ mong sẽ tìm thấy một điểm giao thoa.
Trước khi bước vào cuộc trò chuyện có phần nghiêm túc, chú Súp Lươn mời Bún Chả và Nem Chua đến nhà thể thao của Volkshochschule… để chơi một ván Pickleball. Mỗi cuối tuần, chú đều tổ chức Pickleball cho người Việt tại đây. Lời mời này của chú khiến Bún Chả và Nem Chua nhận ra, có lẽ việc trò chuyện với thể hệ lớn tuổi về những chủ đề nghiêm túc cần được mở đầu theo cách nào đó dễ chịu hơn như vậy.
Sau trận Pickleball, ba chú cháu cùng đi xe về văn phòng – nơi chú đang phụ trách các chương trình và hoạt động cho thế hệ 1. Chú pha trà và chuẩn bị một gói bánh quy để bắt đầu cuộc trò chuyện.
— “Hai đứa có biết vì sao mình luôn cần đồ ăn và thức uống trên bàn khi nói chuyện không?” – chú hỏi. “Vì người Việt mình luôn sợ thiếu đồ ăn thức uống”. Bún Chả bổ sung thêm, có lẽ vì khi ăn chúng ta “cư xử với nhau nhẹ nhàng hơn”. Nem Chua thì thầm nghĩ, có lẽ vì khi ăn cái miệng sẽ bận nhai, nhờ vậy mà chúng ta buộc phải để chậm lại và lắng nghe nhau…
Trước buổi trò chuyện này, Nem Chua chưa trò chuyện với chú Súp Lươn lần nào và ít khi va chạm với thế hệ 1. Nem Chua thấy khá bồn chồn. Là một người thuộc thế hệ 2, cuộc sống của Nem Chua đi liền với những mâu thuẫn liên thế hệ, khoảng cách, đứt gãy trong ngôn ngữ, thiếu vắng một khả năng nào đó để có thể đến gần hơn với gia đình và cộng đồng thế hệ 1. Nem Chua vẫn đang trên hành trình tìm kiếm và tạo ra những ký ức tập thể, vẫn tìm cách để cùng cộng đồng phản hồi về các vấn đề chính trị. Dù vậy, đây vẫn là lần đầu Nem Chua ngồi chung bàn với một người lớn tuổi thuộc thế hệ 1. Cả ba sẽ cùng nói về các chủ đề nghiêm túc ở đây.
Rào cản ngôn ngữ khiến Nem Chua có phần căng thẳng. Thật nhẹ nhõm vì chú Súp Lươn sẵn sàng trao đổi bằng tiếng Đức. Chú khởi động bằng chia sẻ về bản thân, công việc và trải nghiệm của mình. Trong phần giới thiệu của mình, chú chủ động dẫn dắt câu chuyện và nhắc đến về cuộc biểu tình phản đổi AfD.
Có lẽ cuộc biểu tình phản đối AfD trong khuôn viên của Đồng Xuân Center là một trong số ít khoảnh khắc chính trị mà nhiều người thuộc thế hệ 1, 1.5 và 2 đã đồng lòng đứng cạnh nhau.
— “Việc các cháu xuất hiện ở đây vào năm ngoái, đoàn kết và cùng nhau tổ chức buổi biểu tình phản đối khiến chú bất ngờ, theo một cách tích cực. Chú cũng có mặt ở tuyến đầu, nhưng nhường sân khấu cho các cháu, chọn đứng bên cạnh hỗ trợ, quan sát và lắng nghe. Chú mừng vì các cháu chưa quên sự kiện này, và giờ muốn lưu trữ lại quá trình ấy,” chú Súp Lươn nói.