Berlin, quận Lichtenberg, chợ Đồng Xuân, 2 độ C. Lớp tuyết dày đã phủ kín nền đất trước cổng Halle 8 sau một đêm. Sáng thứ Bảy ngày 15/02/2025, tuyết vẫn lất phất rơi khi sân dần đông kín người.
Mọi người chuyền tay nhau khẩu trang FFP2, nước uống và chuối. Họ giương cao những tấm biển bằng tiếng Việt và tiếng Đức, “Đã quên Nguyễn Văn Tú và Phan Văn Toàn rồi sao?” – “Nguyễn Văn Tú und Phan Văn Toàn – Schon vergessen?”. Ca khúc “Các bạn đứng nghiêm” của ban nhạc rock–punk Việt “Gỗ Lim” vang dội từ cốp xe ô tô. Hàng trăm người tụ tập lại để phản đối quầy vận động bầu cử của đảng AfD trong khuôn viên chợ Đồng Xuân, đoàn người ngày càng đông mỗi lần các tuyến tàu Tram M8, M10, M21 chạy ngang: người Việt, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi, bao bà mẹ ẵm con, những cặp vợ chồng lớn tuổi, hàng xóm của khu phố, các nhóm bạn, các nhóm cộng đồng, tổ chức và mạng lưới đoàn kết. Chẳng bao lâu sau, bầu không khí hừng hực tiếng hô “HÄNDE WEG VOM ĐỒNG XUÂN CENTER, CÚT ĐI, AfD!” – “ĐỪNG ĐỘNG VÀO CHỢ ĐỒNG XUÂN, CÚT ĐI, AfD!”,
Vài ngày trước đó, thông tin Beatrix von Storch sẽ vận động tranh cử tại chợ Đồng Xuân từ 10 đến 12 giờ được lan truyền nhanh chóng mặt chỉ trong vài tiếng. Một người đã phát hiện ra tin này trên tờ Berliner Kurier, được in lẫn giữa một tờ trò chơi ô chữ. Nhưng không chỉ có “hậu duệ phát xít” Beatrix von Storch – bà còn nhận được sự hỗ trợ từ Anna Nguyen (hay Anna Ngyuen, theo như mẩu tin kia viết) – chính trị gia đảng AfD. Anna Nguyen được mời từ bang Hessen tới để trở thành một gương mặt đại diện cho người Việt Nam tại quầy vận động. Cơn phẫn nộ bùng lên trong cộng đồng, khi phe cánh hữu và Anna Nguyen dám tới đây – một nơi không đâu trong thành phố có thể sánh được về tính đại diện cho những câu chuyện, những cuộc đấu tranh, và nhà của chúng ta – để tìm kiếm phiếu bầu. Nơi cung cấp hàng hoá cho các hộ kinh doanh Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Afghani- stan, Ba Lan của thành phố. Nơi những nhóm yếu thế nhất của cộng đồng chúng ta đang làm việc và sinh sống.
Đồng thời, chúng tôi biết rằng cộng đồng của chúng ta không phải là một thể thống nhất, và trong cộng đồng vẫn tồn tại những quan điểm bảo thủ và phân biệt chủng tộc. Trải nghiệm di cư không khiến người ta miễn nhiễm trước những lời hứa của các đảng cánh hữu và những ảo tưởng bất nhân kiểu “pháp luật và trật tự”. Chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng AfD không phải là đảng cánh hữu duy nhất. Việc trục xuất ngườidicưvàtịnạn,việcđểmặcchohọchếtcótổchứcởcácbiên giới châu Âu bằng cách từ chối quyền tị nạn, sự bành trướng không phanh của quyền hạn cảnh sát, sự giám sát, hình sự hóa và sách nhiễu của cơ quan chức năng đối với người nhập cư và các khu nhập cư như một “giải pháp” cho các vấn đề và khủng hoảng xã hội – những mâu thuẫn vốn bắt nguồn từ hệ thống tư bản – đều là chiến lược được CDU/CSU, SPD, FDP và đảng Xanh thúc đẩy trong những năm qua. Chiến lược này sẽ còn được củng cố hơn trong tương lại, nhất là khi chính sách của AfD ngày càng được coi là tiêu chuẩn chính trị. Chúng tôi nhận thấy quầy bầu cử không hề là một sai lầm chiến lược của AfD. Nó là một phép thử: thử xem Beatrix von Storch có thể phủ sóng rộng rãi và hiển nhiên tới đâu và kêu gọi được bao nhiêu phiếu bầu bảo thủ chỉ trong hai giờ tại một nơi như chợ Đồng Xuân. Mãi sau này chúng tôi mới biết rằng Anna Nguyen, theo lời cô, chưa từng nghe đến chợ Đồng Xuân trước đó. Tuy nhiên, sự phi lý ấy cũng chỉ là một tiểu tiết. Bởi với chúng tôi, việc quan trọng hơn cả là phản đối những chính sách mà cô và đảng của cô đang theo đuổi.
Trong khi đảng AfD phối hợp với cảnh sát tổ chức quầy vận động, điện thoại của mọi người trong cộng đồng chúng ta rung liên hồi. Chỉ trong vài giờ, một mạng lưới các liên minh và cộng đồng được thành lập. Các nhóm được lập nên ở Berlin và trên toàn nước Đức, mỗi nhóm có một phạm vi hoạt động khác nhau. Điểm chung của các nhóm là muốn song song triển khai nhiều chiến lược khác nhau để nhân rộng tầm ảnh hưởng. Ngoài ra, chúng tôi cũng xác định ngay từ đầu rằng các hình thức biểu tình phản đối phải phản ánh được tính đa thế hệ của cộng đồng chúng ta.
Vì vậy, toàn bộ tư liệu và lời kêu gọi đều được công bố bằng cả tiếng Đức và tiếng Việt để xóa bỏ rào cản ngôn ngữ mà cộng đồng chúng ta đã luôn phải đối mặt do các cơ cấu mang tính phân biệt chủng tộc. Một số người tập trung vào công tác truyền bá trong cộng đồng thông qua các video thông tin. Một số khác lại muốn phải đối bằng một cuộc biểu tình ngay tại quầy vận động.
Nhiều người trong chúng tôi đã hoạt động xã hội trong nhiều năm. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên chúng tôi tổ chức một buổi biểu tình tập trung vào cộng đồng người Việt. Nhiều người trong chúng tôi đã chờ cơ hội để đoàn kết lại vì một mục tiêu chính trị chung, và cuối cùng thì chúng ta đã có đủ nhiều lý do – như đã đề cập ở trên – trong hệ thống này. Nhiều người trong chúng ta là con cái của những cựu lao động hợp tác hoặc thuyền nhân. Một số khác đến Berlin để học tập và làm việc từ khi còn trẻ. Dấu vết của chiến tranh thuộc địa, trải nghiệm tị nạn, chính sách trục xuất và khủng bố chủng tộc vẫn còn hiển hiện trong cuộc sống của chúng ta. Chúng để lại những vết tích trong tiểu sử gia đình chúng ta và vẫn khắc sâu trong tâm trí chúng ta. Chúng tôi cảm thấy tự hào về những cuộc đấu tranh giành quyền cư trú của thế hệ trước sau khi Đức thống nhất cho tới năm 1997. Đồng thời, chúng tôi lấy làm tiếc khi những di sản này không mấy hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày của cộng đồng chúng ta.
Chúng tôi nhận ra sự cấp thiết của việc chống lại sự tiếp diễn chủ nghĩa phân biệt chủng tộc không hề suy giảm – mà ngược lại. Như chúng ta có thể nhìn thấy ngay lúc này (tháng 2/2026) qua trường hợp của các bạn du học sinh điều dưỡng người Việt ở Altenburg, kết quả của tình trạng “thiếu lao động lành nghề” tại Đức trước giờ vẫn luôn là: việc đưa lực lượng lao động di cư Việt Nam sang một hệ thống của bóc lột, trả lương thấp, nợ lương, điều kiện sống tồi tệ, vùng xám pháp lý và năng lực hành động hạn chế. Những người không tuân theo hệ thống sẽ bị đuổi việc, đuổi khỏi nơi ở và lưu hồ sơ cảnh sát vào đợt trục xuất tiếp theo, trong khi các cơ quan chức năng lại cố tình làm ngơ khi các trung tâm môi giới Việt Nam hứa hẹn mức lương ổn định và nhập tịch sau ba năm ở Đức, nhờ đó thu về những khoản tiền khổng lồ. Cái gọi là “luật lao động nhập cư” thực ra là một hệ thống nơi nỗi sợ và nỗi bất an được sử dụng trong một phép toán của tư bản, để các doanh nghiệp Đức có thể khai thác triệt để sức lao động của du học sinh nghề rồi bỏ mặc họ sau đó.
Do đó, chúng tôi coi tình trạng hiện nay và những cuộc đấu tranh trong quá khứ là một lời kêu gọi rằng cộng đồng chúng ta phải lớn mạnh lên, vượt lên khỏi rào cản thế hệ, danh tính, đặc quyền và địa vị xã hội. Cuộc biểu tình này như là cầu nối giữa các thế hệ đấu tranh của người Việt lưu vong.
Khi đứng trước Halle 8 tại chợ Đồng Xuân hôm đó, chúng tôi thở phào nhẹ nhõm và hài lòng với những gì đã làm được: Hàng trăm người đã tới để phản đối sự hiện diện của đảng AfD và kế hoạch của họ. Đây là minh chứng cho thấy sức phản kháng mãnh liệt của cộng đồng chúng ta, đồng thời cũng là cuộc biểu tình vì lợi ích của người Việt đầu tiên ở chợ Đồng Xuân, như một người chú đã từng sống qua những cuộc đấu tranh giành quyền cư trú trước đây tự hào ghi nhận. Những bài phát biểu của nhiều người trong cộng đồng của chúng ta đã được cất lên đầy kiên cường, dõng dạc, thương tổn, hoài nghi, quyết liệt và quả cảm. Những câu chuyện, những nhận định và thái độ chính trị chưa từng được kể nay đã có không gian để được nói ra.
Cuốn zine này là chặng tiếp theo trong tầm nhìn của chúng tôi. Cuộc biểu tình đã đưa những trăn trở của chúng ta tới với quần chúng ngay tại trung tâm của cộng đồng chúng ta – chợ Đồng Xuân – một cách trực diện và gây được tiếng vang. Giờ đây, chúng tôi mong rằng cuốn zine này sẽ, theo một cách dễ tiếp cận và bền vững, khơi gợi lên nhiều suy nghĩ thiết yếu trong những cuộc đối thoại trong tương lai. Cuốn zine này không phải là một lời tán dương sáo rỗng dành cho cuộc biểu tình, mà là một nỗ lực lưu trữ những câu chuyện Việt–Đức mang tính phản kháng: Cộng đồng sẽ nuôi sống nó, tức là chính các bạn sẽ nuôi sống nó, bằng cách đọc nó, truyền tay nó, bàn luận với nhau về nó, kể cả là phản biện, để cùng nhau bước tiếp. Nếu bạn đang tìm một bước đệm để đối thoại với gia đình, hoặc là tìm bạn bè từ cộng đồng, hy vọng rằng cuốn zine này có thể giúp bạn. Và nếu tình hình chính trị (thế giới) làm bạn thấy ngợp, cuốn zine này sẽ gợi nhắc bạn rằng đây là thời điểm chúng ta càng phải sát cánh bên nhau hơn, chứ đừng ngày càng chia rẽ.
Trong những nỗ lực đoàn kết,
Đội ngũ lưu trữ của cuộc biểu tình “Hands Off ĐXC”